Maand: november 2019

What's new?

Studiedag 7 november: Dementiezorg in diversiteit

Kon u er niet bij zijn op 7 november? Hier leest u een kort verslag van de verschillende tussenkomsten.

Dit onderzoeksproject wordt gesubsidieerd door EFRO Brussel.

Weggaan en vergeten: arbeidsmigranten en politiek vluchtelingen van 1945 tot de jaren ’70 door dr. Anne Morelli, historica en professor emeritus, ULB

Prof. Morelli, ULB, deed onderzoek naar migratie in België en publiceerde over arbeidsmigratie van 1950 tot 1970. In haar presentatie gaf ze een overzicht van de manier waarop België akkoorden sloot met verschillende landen om arbeidsmigranten aan te trekken, vooral om in de mijnen te werken.

Mooie brochures over België en over de woon- en arbeidsvoorwaarden moesten potentiële werknemers motiveren om naar België te komen werken. De realiteit werd daarbij bewust veel te rooskleurig voorgesteld. De mijnramp in Marcinelle in 1956 schrikte de Italianen af. Daarom ging men in Turkije en Marokko op zoek naar arbeidskrachten.

De gevolgen van de aanpak van deze arbeidsmigratie door de Belgische overheid laat zich nog altijd voelen bij deze arbeidsmigranten en hun families. Ze woonden samen in cités en hadden daardoor vooral contact met elkaar en in veel mindere mate met de andere bevolkingsgroepen van ons land.  Hun situatie bood weinig mogelijkheden om er socio-economisch op vooruit te gaan. Dit speelt nog altijd in de levens van deze arbeidsmigranten en hun families.

Velen droomden ervan om later terug te keren naar het moederland, maar de komst van kinderen en kleinkinderen zorgden ervoor dat ze in het  ‘gastland’ bleven en hier oud werden.

We zien nu de gevolgen van de keuzes die men vroeger heeft gemaakt, en we moeten een manier vinden om daarmee om te gaan.

Diverse Elderly Care (DEC): lessen geleerd uit vier jaar onderzoek naar dementiebeleving bij ouderen met migratie-achtergrond  door onderzoekers Saloua Berdai-Chaouni en Ann Claeys

Context van het onderzoek door Ann Claeys

DEC is een toegepast wetenschappelijk onderzoeksproject, met de focus op dementiebeleving en dementiezorg bij ouderen met migratie-achtergrond. De onderzoekers belichten dit thema vanuit het perspectief van de oudere, de mantelzorger en de zorgprofessional. Voor het project werd de doelgroep afgebakend naar ouderen van Marokkaanse, Turkse en Italiaanse origine.

Ethische afwegingen hebben voor een groot deel de aanpak en het verloop van dit project bepaald. Bij elke stap wogen de onderzoekers af of de belasting voor de betrokken doelgroepen niet te groot was en ze streefden ernaar de deelnemers informatie te bezorgen, zodat er sprake was van een zekere wederkerigheid. Vanuit deze aanpak werden ook infosessies uitgewerkt, waarmee ze een grote groep ouderen en mantelzorgers bereikten.

Het is belangrijk om – weloverwogen – te durven afwijken van de gekende paden en op deze manier kan men een groep bereiken waarvan vaak gezegd wordt: “we bereiken ze niet”.

Na deze studiedag volgt de uitgave van een boek, en bekijkt het onderzoeksteam hoe het de resultaten kan uitrollen in de praktijk.

Beschrijving van de visie van de ouderen op zorg en dementiezorg door Saloua Berdai Chaouni

Tijdens dit onderzoek worden enkele mythes ontkracht:

Men gaat er vaak van uit dat families met een migratie-achtergrond de zorg voor ouderen zelf opnemen, maar dit blijkt niet zo uit het onderzoek. Het onderzoek toont aan dat het verhaal veel genuanceerder is.

Ouderen met een migratie-achtergrond kijken op heel verschillende manieren naar zorg, maar in het algemeen stellen de onderzoekers wel een realistische kijk vast: ze zijn geen vragende partij om gebruik te maken van professionele zorg, maar anderzijds zien ze ook dat hun kinderen met een gezin en met een job weinig ruimte hebben om zorgen op te nemen. Ze hebben een realistische kijk op het zorgvraagstuk. De ervaringen met zorg die ze reeds gehad hebben, zijn niet positief. Ze ervaren dit als ontoegankelijk, verwarrend en vernederend.

Bij deze ouderen is vooral het woonzorgcentrum gekend als professionele zorg. Het aanbod in thuiszorg is weinig tot niet gekend. Eens de ouderen hierover informatie krijgen, lijkt hen dit wel een valabel alternatief. Dit is dus zeker ook een piste om aandacht aan te besteden.

De onderzoekers besluiten dat de manier waarop dementie en dementiezorg gezien worden door de ouderen, een gevolg is van verschillende factoren: persoonsgebonden, leeftijdsgebonden en beïnvloeding door migratie, cultuur en religie. Tenslotte stellen de onderzoekers dat het belangrijk is om de diversiteit te blijven zien binnen de context van ouderen met een migratie-achtergrond.

Karima Saïdi was mantelzorger voor haar moeder van Marokkaanse origine

In haar getuigenis vertelt Karima welke weg ze heeft afgelegd in de zorg voor haar moeder. Welke zoektocht en welke strijd ze heeft geleverd om haar moeder te omringen met goede zorgen. Ze sluit haar getuigenis af met een teaser van een documentaire die ze heeft gemaakt over de zorg voor haar moeder met dementie. De documentaire komt uit in 2020.

Reflectie door dr. Liesbeth De Donder van de VUB op deze resultaten vanuit een gerontologisch kader.

Dr. De Donder had het eerst over de termen die worden gebruikt in dit onderzoek: wat betekent ‘oud’, wie behoort tot deze groep en hebben we daar wel een aparte naam voor nodig? Daaruit volgt de reflectie of we deze ouderen als een aparte groep moeten benaderen. Ze reikt vele vragen aan om verder op te reflecteren. Men kan de thematiek ook vanuit verschillende hoeken belichten.

Muziektherapie in de zorg voor ouderen met een migratie-achtergrond

Yesim Saltik is Turkse muziektherapeute en legde uit wat het beroep van muziektherapeut inhoudt en welke positieve effecten dit kan hebben op personen met dementie. Verder verduidelijkte ze waarom de huidige muziektherapie niet gericht is op oudere migranten. Dit heeft onder andere te maken met herkenbaarheid, maar ook met heel praktische muzikale aspecten zoals bijvoorbeeld ritme een tonen. Vanuit deze nood heeft zij een liederenbundel uitgewerkt met liedjes die heel herkenbaar zijn voor Turkse arbeidsmigranten van de eerste generatie. Ze ziet het positieve effect hiervan bij de ouderen waarmee ze werkt. Yesim sloot haar tussenkomst af met enkele liederen die ze zelf bracht.

Luciano Ferro:  een getuigenis over de zorg voor zijn moeder van Italiaanse origine

Ook in deze getuigenis kwam naar voor dat het vooral een zoektocht was naar goede oplossingen, met vallen en opstaan. Het blijft ook telkens een evenwichtsoefening om deze zorgen vorm te geven in een familie waarbij je steeds in overleg moet gaat met broers en zussen.

Diverse Elderly Care (DEC): lessen geleerd uit vier jaar onderzoek naar dementiebeleving bij ouderen met migratie-achtergrond  door onderzoekers Saloua Berdai-Chaouni en Ann Claeys

Toelichting van de mantelzorg door Saloua  Berdai Chaouni

     

Ook de mening van mantelzorgers is genuanceerder dan men in het algemeen vooropstelt. De hele dementiebeleving is voor mantelzorgers een grote zoektocht: een zoektocht naar informatie, een zoektocht naar oplossingen en een zoektocht naar manieren om hiermee op te gaan. Deze zoektocht geldt voor iedereen, maar door de migratie-achtergrond komt hier een extra laag bij die het geheel moeilijker maakt: er zijn geen voorbeelden uit het eigen netwerk, er is weinig kennis/ervaring met de zorgsector en men moet rekening houden met de opinies van de nabije gemeenschap. Het verloop van de dementiezorg hangt in grote mate af van het toevallig tegenkomen van een zorgverlener die meedenkt, die op dezelfde golflengte zit en die de zorg mee kan vormgeven.

Het perspectief van de professionele zorgverlener door Ann Claeys

De visie van de professionele zorgverlener op zorg voor ouderen met een migratie-achtergrond is nauw en de onderzoekers zien hierin twee tendensen: Turkse of Marokkaanse patiënten worden enkel gezien als ‘moslims’.  Bij Italianen daarentegen is er geen aandacht voor een verschil in cultuur: “Het zijn net Belgen”. Het begrip cultuursensitieve zorg wordt vernauwd tot een checklist van praktische zaken met een sterke focus op aspecten zoals taal of voeding. Het wij/zij denken is dominant doorheen het hele discours van de zorgverlener en het zelfbewustzijn of het eigen referentiekader van de zorgverlener wordt nauwelijks in vraag gesteld. Dit is een aspect dat meer aandacht verdient in vorming en opleiding voor professionals. Het is nodig om aan de beeldvorming te werken.

Reflectie door dr. Sophie Withaeckx, coördinator van het onderzoekscentrum RHEA

Wat is de invloed van superdiversiteit, intersectionaliteit of post-koloniale kritiek op het idee van ‘goede zorg’?

Aan de hand van deze kaders belichte dr Withaeckx telkens een andere invalshoek om naar dezelfde vraag te kijken.

Slotbeschouwing van Saloua Berdai Chaouni en Ann Claeys:

  • Er moeten linken gelegd worden over gemeenschappen heen, want dit is een gedeeld verhaal. Er moeten ook linken gelegd worden over generaties heen, want de eerste generatie arbeidsmigranten zijn nu oud, maar er komen andere migrantenouderen aan die ook nood hebben aan goede zorg.
  • Het is geen fijn verhaal om te brengen, maar er zijn wel zaken die moeten gezegd worden. We kunnen niet blijven focussen op het in orde brengen van praktische zaken, waarmee we dan het grotere geheel uit het oog verliezen.
  • We hoorden in deze studiedag twee verhalen van mantelzorgers, maar er zijn zeer veel verhalen zoals deze. We moeten ze blijven onder de aandacht brengen.
  • We kunnen ons afvragen of het zinvol is om te blijven werken met oude recepten. De onderzoeksresultaten suggereren dat er nood is aan nieuwe initiatieven en een nieuw zorgmodel hierrond.

In het panelgesprek gingen minister Elke Van Den Brandt en meneer Cauchie, adviseur van minister Maron, in gesprek over dit thema.