What's new?

Studiedag 7 november: Dementiezorg in diversiteit

Kon u er niet bij zijn op 7 november? Hier leest u een kort verslag van de verschillende tussenkomsten.

Weggaan en vergeten: arbeidsmigranten en politiek vluchtelingen van 1945 tot de jaren ’70 door dr. Anne Morelli, historica en professor emeritus, ULB

Prof. Morelli, ULB, deed onderzoek naar migratie in België en publiceerde over arbeidsmigratie van 1950 tot 1970. In haar presentatie gaf ze een overzicht van de manier waarop België akkoorden sloot met verschillende landen om arbeidsmigranten aan te trekken, vooral om in de mijnen te werken.

Mooie brochures over België en over de woon- en arbeidsvoorwaarden moesten potentiële werknemers motiveren om naar België te komen werken. De realiteit werd daarbij bewust veel te rooskleurig voorgesteld. De mijnramp in Marcinelle in 1956 schrikte de Italianen af. Daarom ging men in Turkije en Marokko op zoek naar arbeidskrachten.

De gevolgen van de aanpak van deze arbeidsmigratie door de Belgische overheid laat zich nog altijd voelen bij deze arbeidsmigranten en hun families. Ze woonden samen in cités en hadden daardoor vooral contact met elkaar en in veel mindere mate met de andere bevolkingsgroepen van ons land.  Hun situatie bood weinig mogelijkheden om er socio-economisch op vooruit te gaan. Dit speelt nog altijd in de levens van deze arbeidsmigranten en hun families.

Velen droomden ervan om later terug te keren naar het moederland, maar de komst van kinderen en kleinkinderen zorgden ervoor dat ze in het  ‘gastland’ bleven en hier oud werden.

We zien nu de gevolgen van de keuzes die men vroeger heeft gemaakt, en we moeten een manier vinden om daarmee om te gaan.

Diverse Elderly Care (DEC): lessen geleerd uit vier jaar onderzoek naar dementiebeleving bij ouderen met migratie-achtergrond  door onderzoekers Saloua Berdai-Chaouni en Ann Claeys

Context van het onderzoek door Ann Claeys

DEC is een toegepast wetenschappelijk onderzoeksproject, met de focus op dementiebeleving en dementiezorg bij ouderen met migratie-achtergrond. De onderzoekers belichten dit thema vanuit het perspectief van de oudere, de mantelzorger en de zorgprofessional. Voor het project werd de doelgroep afgebakend naar ouderen van Marokkaanse, Turkse en Italiaanse origine.

Ethische afwegingen hebben voor een groot deel de aanpak en het verloop van dit project bepaald. Bij elke stap wogen de onderzoekers af of de belasting voor de betrokken doelgroepen niet te groot was en ze streefden ernaar de deelnemers informatie te bezorgen, zodat er sprake was van een zekere wederkerigheid. Vanuit deze aanpak werden ook infosessies uitgewerkt, waarmee ze een grote groep ouderen en mantelzorgers bereikten.

Het is belangrijk om – weloverwogen – te durven afwijken van de gekende paden en op deze manier kan men een groep bereiken waarvan vaak gezegd wordt: “we bereiken ze niet”.

Na deze studiedag volgt de uitgave van een boek, en bekijkt het onderzoeksteam hoe het de resultaten kan uitrollen in de praktijk.

Beschrijving van de visie van de ouderen op zorg en dementiezorg door Saloua Berdai Chaouni

Tijdens dit onderzoek worden enkele mythes ontkracht:

Men gaat er vaak van uit dat families met een migratie-achtergrond de zorg voor ouderen zelf opnemen, maar dit blijkt niet zo uit het onderzoek. Het onderzoek toont aan dat het verhaal veel genuanceerder is.

Ouderen met een migratie-achtergrond kijken op heel verschillende manieren naar zorg, maar in het algemeen stellen de onderzoekers wel een realistische kijk vast: ze zijn geen vragende partij om gebruik te maken van professionele zorg, maar anderzijds zien ze ook dat hun kinderen met een gezin en met een job weinig ruimte hebben om zorgen op te nemen. Ze hebben een realistische kijk op het zorgvraagstuk. De ervaringen met zorg die ze reeds gehad hebben, zijn niet positief. Ze ervaren dit als ontoegankelijk, verwarrend en vernederend.

Bij deze ouderen is vooral het woonzorgcentrum gekend als professionele zorg. Het aanbod in thuiszorg is weinig tot niet gekend. Eens de ouderen hierover informatie krijgen, lijkt hen dit wel een valabel alternatief. Dit is dus zeker ook een piste om aandacht aan te besteden.

De onderzoekers besluiten dat de manier waarop dementie en dementiezorg gezien worden door de ouderen, een gevolg is van verschillende factoren: persoonsgebonden, leeftijdsgebonden en beïnvloeding door migratie, cultuur en religie. Tenslotte stellen de onderzoekers dat het belangrijk is om de diversiteit te blijven zien binnen de context van ouderen met een migratie-achtergrond.

Karima Saïdi was mantelzorger voor haar moeder van Marokkaanse origine

In haar getuigenis vertelt Karima welke weg ze heeft afgelegd in de zorg voor haar moeder. Welke zoektocht en welke strijd ze heeft geleverd om haar moeder te omringen met goede zorgen. Ze sluit haar getuigenis af met een teaser van een documentaire die ze heeft gemaakt over de zorg voor haar moeder met dementie. De documentaire komt uit in 2020.

Reflectie door dr. Liesbeth De Donder van de VUB op deze resultaten vanuit een gerontologisch kader.

Dr. De Donder had het eerst over de termen die worden gebruikt in dit onderzoek: wat betekent ‘oud’, wie behoort tot deze groep en hebben we daar wel een aparte naam voor nodig? Daaruit volgt de reflectie of we deze ouderen als een aparte groep moeten benaderen. Ze reikt vele vragen aan om verder op te reflecteren. Men kan de thematiek ook vanuit verschillende hoeken belichten.

Muziektherapie in de zorg voor ouderen met een migratie-achtergrond

Yesim Saltik is Turkse muziektherapeute en legde uit wat het beroep van muziektherapeut inhoudt en welke positieve effecten dit kan hebben op personen met dementie. Verder verduidelijkte ze waarom de huidige muziektherapie niet gericht is op oudere migranten. Dit heeft onder andere te maken met herkenbaarheid, maar ook met heel praktische muzikale aspecten zoals bijvoorbeeld ritme een tonen. Vanuit deze nood heeft zij een liederenbundel uitgewerkt met liedjes die heel herkenbaar zijn voor Turkse arbeidsmigranten van de eerste generatie. Ze ziet het positieve effect hiervan bij de ouderen waarmee ze werkt. Yesim sloot haar tussenkomst af met enkele liederen die ze zelf bracht.

Luciano Ferro:  een getuigenis over de zorg voor zijn moeder van Italiaanse origine

Ook in deze getuigenis kwam naar voor dat het vooral een zoektocht was naar goede oplossingen, met vallen en opstaan. Het blijft ook telkens een evenwichtsoefening om deze zorgen vorm te geven in een familie waarbij je steeds in overleg moet gaat met broers en zussen.

Diverse Elderly Care (DEC): lessen geleerd uit vier jaar onderzoek naar dementiebeleving bij ouderen met migratie-achtergrond  door onderzoekers Saloua Berdai-Chaouni en Ann Claeys

Toelichting van de mantelzorg door Saloua  Berdai Chaouni

     

Ook de mening van mantelzorgers is genuanceerder dan men in het algemeen vooropstelt. De hele dementiebeleving is voor mantelzorgers een grote zoektocht: een zoektocht naar informatie, een zoektocht naar oplossingen en een zoektocht naar manieren om hiermee op te gaan. Deze zoektocht geldt voor iedereen, maar door de migratie-achtergrond komt hier een extra laag bij die het geheel moeilijker maakt: er zijn geen voorbeelden uit het eigen netwerk, er is weinig kennis/ervaring met de zorgsector en men moet rekening houden met de opinies van de nabije gemeenschap. Het verloop van de dementiezorg hangt in grote mate af van het toevallig tegenkomen van een zorgverlener die meedenkt, die op dezelfde golflengte zit en die de zorg mee kan vormgeven.

Het perspectief van de professionele zorgverlener door Ann Claeys

De visie van de professionele zorgverlener op zorg voor ouderen met een migratie-achtergrond is nauw en de onderzoekers zien hierin twee tendensen: Turkse of Marokkaanse patiënten worden enkel gezien als ‘moslims’.  Bij Italianen daarentegen is er geen aandacht voor een verschil in cultuur: “Het zijn net Belgen”. Het begrip cultuursensitieve zorg wordt vernauwd tot een checklist van praktische zaken met een sterke focus op aspecten zoals taal of voeding. Het wij/zij denken is dominant doorheen het hele discours van de zorgverlener en het zelfbewustzijn of het eigen referentiekader van de zorgverlener wordt nauwelijks in vraag gesteld. Dit is een aspect dat meer aandacht verdient in vorming en opleiding voor professionals. Het is nodig om aan de beeldvorming te werken.

Reflectie door dr. Sophie Withaeckx, coördinator van het onderzoekscentrum RHEA

Wat is de invloed van superdiversiteit, intersectionaliteit of post-koloniale kritiek op het idee van ‘goede zorg’?

Aan de hand van deze kaders belichte dr Withaeckx telkens een andere invalshoek om naar dezelfde vraag te kijken.

Slotbeschouwing van Saloua Berdai Chaouni en Ann Claeys:

  • Er moeten linken gelegd worden over gemeenschappen heen, want dit is een gedeeld verhaal. Er moeten ook linken gelegd worden over generaties heen, want de eerste generatie arbeidsmigranten zijn nu oud, maar er komen andere migrantenouderen aan die ook nood hebben aan goede zorg.
  • Het is geen fijn verhaal om te brengen, maar er zijn wel zaken die moeten gezegd worden. We kunnen niet blijven focussen op het in orde brengen van praktische zaken, waarmee we dan het grotere geheel uit het oog verliezen.
  • We hoorden in deze studiedag twee verhalen van mantelzorgers, maar er zijn zeer veel verhalen zoals deze. We moeten ze blijven onder de aandacht brengen.
  • We kunnen ons afvragen of het zinvol is om te blijven werken met oude recepten. De onderzoeksresultaten suggereren dat er nood is aan nieuwe initiatieven en een nieuw zorgmodel hierrond.

In het panelgesprek gingen minister Elke Van Den Brandt en meneer Cauchie, adviseur van minister Maron, in gesprek over dit thema.

What's new?

Pas verschenen: Kleine gids voor dementie met hoofdstuk over DEC

De laatste jaren worden in Vlaanderen heel wat initiatieven genomen om het negatieve beeld van dementie te nuanceren. Campagnes als ‘Vergeet dementie, onthou mens’ en ‘Dementievriendelijke gemeente’ zijn belangrijke stimulansen om een aantal stereotiepe denkpatronen onderuit te halen.

In de gids is ook een hoofdstuk opgenomen gewijd aan het onderzoek van Diverse Elderly Care. Naast resultaten formuleren de onderzoekers
aanbevelingen voor een betere dementiezorg voor ouderen met een migratieachtergrond, en pleiten ze voor een (cultuur)sensitieve zorg.

Er komt stilaan meer ruimte voor een meer menselijke en positieve kijk op de problematiek waarbij ernaar gestreefd wordt om de mens in zijn totaliteit, met zijn mogelijkheden en beperkingen en zijn emoties en verlangens, gedurende het hele ziekteverloop opnieuw een centrale plaats toe te kennen.
Deze kijk op dementie vormt de rode draad doorheen deze publicatie. Meer informatie vind je hier.

What's new?

DEC journée d’étude, le 7/11/19: La démence dans sa diversité

Le programme :

A partir de 8h30

Accueil et inscription

9h

Bienvenue et aperçu de la journée par Yasmina El Messaoudi, journaliste à la VRT

9h10

Partir et oublier : les migrants de travail et les réfugiés politiques de 1945 aux années ’70 par dr. Anne Morelli, historienne, professeure honoraire de l’ULB

9h40

Diverse Elderly Care :  leçons tirées de quatre années de recherche sur l’expérience de la démence et les soins dispensés aux personnes âgées issues de l’immigration, par les chercheurs Saloua Berdai-Chaouni et Ann Claeys

10h20

Un aidant proche témoigne : Karima Saïdi, monteuse et scripte à la RTBF

10h50

Réflexion du dr. Liesbeth De Donder, professeure de sciences agogiques, VUB

11h20

Musicothérapie interculturelle chez les personnes âgées atteintes de démence par Yesim Saltik, musicothérapeute

Lunch de 12h tot 13h

13h

un aidant proche témoigne : Luciano Ferro

13h30

Diverse Elderly Care :  leçons tirées de quatre années de recherche sur l’expérience de la démence et les soins dispensés aux personnes âgées issues de l’immigration, par les chercheurs Saloua Berdai-Chaouni et Ann Claeys, suite

14h20

Réflexion du dr. Sophie Withaeckx, coordinateur RHEA, VUB

14h50

Table ronde : Regard sur l’avenir, leçons converties en actions. Les décideurs politiques bruxellois suitvants ont déjà confirmé leur présence : Elke Van den Brandt, Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargée de la Mobilité, des Travaux publics et de la Sécurité routière, Khadija Zamouri, Membre du Parlement de la Région de Bruxelles-Capitale et Échevine de Molenbeek-Saint-Jean et Alain Maron, Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargé de la Transition climatique, de l’Environnement, de l’Energie et de la Démocratie participative, membre du Collège de la Commission communautaire française (COCOF), chargé de l’Action sociale et de la Santé, membre du Collège réuni de la Commission communautaire commune (COCOM), chargé de la Santé et de l’Action sociale (conjointement avec la Ministre Elke Van den Brandt). Yasmina El Messaoudi animera le débat.

16h

Conclusion  de la journée par Saloua Berdai-Chaouni en Ann Claeys

16h15

Drink de clôture

La traduction simultanée Français / Néerlandais est prévue toute la journée

Lieu: Parlement de la Région de Bruxelles-Capitale , Rue Lombard 69, 1000 Bruxelles

Les inscriptions sont clôturées.

What's new?

DEC studiedag op 7/11/19: Dementiezorg in diversiteit

Het programma:

Vanaf 8u30

Onthaal en registratie

9u

Verwelkoming en overzicht van de dag door Yasmina El Messaoudi, journaliste, VRT

9u10

Weggaan en vergeten: arbeidsmigranten en politiek vluchtelingen van 1945 tot de jaren ’70 door dr. Anne Morelli, historica en professor emeritus, ULB

9u40

Diverse Elderly Care: lessen geleerd uit vier jaar onderzoek naar dementiebeleving bij ouderen met migratie-achtergrond  door onderzoekers Saloua Berdai-Chaouni en Ann Claeys

10u20

Een mantelzorger aan het woord: Karima Saïdi, monteur en script supervisor, RTBF

10u50

Reflectie door dr. Liesbeth De Donder, professor Agogische wetenschappen, VUB

11u20

Interculturele muziektherapie bij ouderen met dementie door Yesim Saltik, muziektherapeute

Lunch van 12 tot 13 uur

13u

Een mantelzorger aan het woord: Luciano Ferro

13u30

Diverse Elderly Care: lessen geleerd uit vier jaar onderzoek naar dementiebeleving bij ouderen met migratie-achtergrond  door onderzoekers Saloua Berdai-Chaouni en Ann Claeys, vervolg

14u20

Reflectie door dr. Sophie Withaeckx, coördinator RHEA, VUB

14u50

Panelgesprek Een blik vooruit, lessen omgezet in acties. Volgende Brusselse beleidsmakers hebben hiervoor al bevestigd: Elke Van den Brandt, Brussels Minister van Mobiliteit, Openbare Werken en Verkeersveiligheid in de regering Vervoort III, Khadija Zamouri, Lid van het Brussels Hoofdstedelijk Parlement en Schepen van Sint-Jans-Molenbeek en Alain Maron, Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Klimaattransitie, Leefmilieu, Energie en Participatieve Democratie, lid van het College van de Franse Gemeenschapscommissie (COCOF), belast met Welzijn en Gezondheid, lid van het Verenigd College van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC), belast met Gezondheid en Welzijn (samen met Minister Elke Van den Brandt). Yasmina El Messaoudi modereert het gesprek.

16u

Slotbeschouwing door Saloua Berdai-Chaouni en Ann Claeys

16u15

Afsluitende drink

Er is de hele dag simultaanvertaling Nederlands/Frans voorzien.

Locatie: Brussels Hoofdstedelijk Parlement, Lombardstraat 69, 1000 Brussel

De inschrijvingen zijn afgesloten.

Open de flyer voor meer info.

What's new?

7/11 Studiedag – Journée d’étude

Tijdens de studiedag op 7 november in het Brussels Parlement stellen Saloua Berdai Chaouni en Ann Claeys de resultaten voor van hun onderzoek rond dementie in diversiteit. De voorbije drie jaar deden zij onderzoek naar de beleving en hulpverlening aan ouderen met een migratie-achtergrond met dementie. Gastsprekers van o.a. VUB en ULB schetsen de context van het thema.

Le 7 novembre, les chercheurs Saloua Berdai Chaouni et Ann Claeys vous présenteront les résultats de leurs recherches lors de la journée d’étude La démence dans la diversité. Au cours des trois dernières années, elles ont mené des recherches sur les soins fournis aux personnes âgées issues de la migration et attaintes de démence. Des conférenciers de la VUB et de l’ULB, entre autres, décrivent le contexte du thème.

Get inspiredWhat's new?

Waarom de strijd van de Malcom X ouderen ook de onze is?

Naar aanleiding van 21 maart 2019, Internationale dag tegen racisme en discriminatie, schreven de DEC-onderzoekers dit opiniestuk, verschenen bij De Wereld Morgen, en te lezen via deze link.

Het illustreert dat de afwezigheid van een breder verhaal over minderheden in ons collectief geheugen ook mee bijdraagt en een onderdeel is van de structurele mechanismen die bijdragen aan ‘het stil maken’ (silencen) van minderheden in onze samenleving.

Get inspiredWhat's new?

Diversiteit bij informele hulp aan dementie

In deze factsheet besteedt KIS (Kennisplatform Integratie en Samenleving, Nederland) aandacht aan cultuurspecifieke aspecten van informele hulp aan mensen die thuis wonen met dementie.

Dit document kan zeker een aantal aandachtspunten geven over de dementiezorg bij ouderen met migratie-achtergrond. Belangrijke opmerking bij het lezen, is dat het aantal personen met een migratieachtergrond vrij klein is in deze steekproef (5,5% van het totaal aantal respondenten).

Meer informatie via deze link.

AboutWhat's new?

Waarom we onderzoek doen naar oudere migranten met dementie

Opinie door Ann Claeys en Saloua Berdai-Chaouni

Waarom richt het onderzoeksproject DiversElderlyCare zich enkel naar ouderen met migratie-achtergrond? Zijn de problemen en de ervaringen van Belgische ouderen dan niet belangrijk genoeg? Kan je het vandaag nog wel maken om in te delen volgens cultuur of origine? Zouden we niet beter de integratie benadrukken, en de verschillen achterwege laten?

Met DiversElderlyCare wil Erasmushogeschool Brussel de ervaring van dementie en dementiezorg bij ouderen met migratie-achtergrond en hun omgeving in kaart brengen. Op basis van deze gedeelde ervaringen door ouderen met Marokkaanse, Turkse en Italiaanse roots, hun mantelzorgers en professionele zorgverleners willen we nagaan hoe dementiezorg beter kan aansluiten bij de noden van deze ouderen. Tijdens de uitvoering van ons onderzoeksproject, krijgen we soms te maken met bovenstaande vragen en opmerkingen. Hoog tijd om hier eens dieper op in te gaan.

Mensen niet reduceren tot enkel ‘cultuur’ of ‘afkomst’

Eerst is het belangrijk om te benadrukken dat we vanuit de visie van DiversElderlyCare mensen niet willen reduceren tot enkel ‘cultuur’ of ‘afkomst’. Vanuit het kruispuntdenken of intersectionaliteit kunnen we stellen dat veel meer kenmerken bepalend zijn voor iemands  gezondheid, situatie en handelen. Elke oudere, ongeacht zijn herkomst, heeft zijn eigen leven geleefd. Vele factoren en life-events hebben hier een invloed op gehad, wat elk leven uniek maakt. Dit maakt ook de gezondheidssituatie en zorgvraag van elke oudere uniek. Intersectionaliteit maakt ons tevens attent op structurele maatschappelijke mechanismen die onderliggend zijn aan het verschil in ieders beleving, handelen en situatie. Sommige van deze beïnvloedende factoren of mechanismen zijn zichtbaar, maar sommige zijn ook onzichtbaar. En voor sommige factoren, bij een aantal minderheden in de samenleving, zijn we zelfs blind.

Onderzoek kan helpen om die blindspots te ontdekken, om zowel de gelijkenissen als de specifieke elementen bij ouderen beter te begrijpen. Dit draagt bij tot de vormgeving van een betere zorg waar ieders nood kan gezien worden, om er zo goed mogelijk aan tegemoet te komen. Pas dan zijn we echt bezig met (recht op) maatzorg voor iedereen.

Dit betekent tegelijkertijd dat de focus op (migratie)achtergrond, origine en etniciteit bewaard blijft, om specifieke blindspots (zoals sensibilisatie, toegang tot zorg, …) te kunnen aanpakken. Als we deze specifieke problemen benaderen vanuit een té brede visie, dan worden we blind voor de zaken die vallen buiten de zogenoemde ‘norm’ en kan niets bereikt of veranderd worden rond deze specifieke blinde vlekken.

Eerder onderzoek heeft aangetoond dat de migratie-gebonden maatschappelijke positie bij etnisch culturele minderheden in het Westen voor een belangrijke mate hun gezondheid, gezondheidsvaardigheden en toegang tot zorg determineert. We hebben als maatschappij te lang de vergrijzing bij ouderen met migratie-achtergrond genegeerd of hadden er allerlei assumpties rond, zoals ‘ze hebben geen hulpvraag’. Tegelijkertijd wijzen recente studies naar het verhoogd risico op het krijgen van dementie bij diezelfde groep. In zo’n geval, menen we dat een focus op achtergrond, origine of etniciteit, zonder de doelgroep te stigmatiseren, legitiem is.

De voorgeschiedenis van de arbeidsmigrant

Daarnaast zien we dat opmerkingen zoals “wij moeten ons niet aanpassen, zij moeten zich aanpassen aan het beschikbare aanbod” of “men woont al zo lang in België en men spreekt nog altijd niet de taal”, duiden op het ontbreken van kennis over de migratiegeschiedenis van België.  Zulke redeneringen worden namelijk volledig ontkracht als men de situatie zou bekijken vanuit de invalshoek waarin deze arbeidsmigranten naar België kwamen, hier verbleven, aan de samenleving hebben bijgedragen en hier een leven opbouwden. De beslissing om te blijven is vaak nooit genomen. Bij het ouder worden blijft vaak enkel nog de vraag ‘wat als ik was teruggekeerd’ onbeantwoord. De migratie liet vaak een diepe indruk, soms zelfs diepe littekens achter.  Ook opmerkingen over de minimale beheersing van taal (Nederlands) moeten genuanceerd worden. De arbeidsmigranten van de jaren 60 werden als ‘gastarbeiders’ beschouwd waarbij geen taal- en inburgeringsaanbod was voorzien. De geleerde taal was vaak werkgerelateerd, en vermindert of verdwijnt soms bij het ouder worden, doordat men niet meer gaat werken of door aandoeningen zoals dementie. Het is bij dementie een natuurlijk en universeel gegeven dat men terugvalt op de eerst aangeleerde taal of dialect.

De impact van migratie is soms zo groot op iemands leven, dat we beter van migratie-sensitieve zorg zouden spreken, in plaats van cultuursensitieve zorg.

Cultureel competente zorgverlening

De vraag aan de zorgverlener om sensitief te zijn voor iemands achtergrond bij deze ouderen betekent een vraag naar een efficiënte en kwalitatieve zorg. Jammer genoeg wordt deze vraag vaak als een vraag tot ‘aanpassing van zorg’ geïnterpreteerd. Een open, warme, toegankelijke houding van een zorgverlener is een deelaspect cultuursensitief of cultureel competent werken. Bij cultureel competent werken wordt de zorgverlener zich ook bewust van zijn eigen cultuur, positie in de maatschappij en de structuren hierrond op institutioneel niveau, om van daaruit in relatie te gaan met hulpvrager met bijna altijd een andere cultuur en positie in de maatschappij. Cultureel competent werken houdt dus heel wat meer voorbereiding en inspanning in, dan enkel een goede bedoeling. Een zorgverlener kan dit niet op zijn eentje, ook de zorgorganisaties en het zorgbeleid dienen hierin hun verantwoordelijkheid te nemen.

Jammer genoeg is het urgentiebesef rond deze thematiek bij de zorgorganisaties miniem. Het is voor zorgorganisaties aanlokkelijk om te stellen dat groepen met niet-westerse cultuur de zorg opnemen binnen het eigen netwerk en dat zij geen zorgvraag stellen, en dat er dus ook geen aanbod moet voorzien worden.  We mogen hopen dat mensen kunnen steunen op een ruim informeel netwerk, en dat dit een belangrijke steun kan zijn voor mensen. Toch is er meer en meer evidentie dat dit niet geldt voor iedereen binnen deze groepen en dat de zorgvraag bij deze ouderen en hun mantelzorger wel degelijk – al dan niet zichtbaar – aanwezig is. Zorgorganisaties in onze huidige diverse maatschappij  worden verondersteld iedere burger te kunnen helpen. Als zorgorganisaties geen aansluiting vinden bij bepaalde subgroepen van burgers, dan is het essentieel om na te gaan of er iets schort aan de aanpak of het aanbod. Naast de bovenstaande verklaringen wordt soms het bieden van zorg op maat als argument gegeven door zorgvoorzieningen voor het ontbreken van specifieke acties naar ouderen met migratie-achtergrond.  Volgens die visie is er geen specifiek diversiteitsbeleid meer vereist is. Toch geven steeds meer studies aan dat als zorg op maat effectief geboden wordt, het vaak betekent dat dit vooral afgestemd en voornamelijk gericht is naar een witte, Westerse doelgroep.


One size does not fit all

In een streven naar sociale rechtvaardigheid (equity) waarbij eenieder de zorg krijgt die hij nodig heeft, in plaats van dat iedereen dezelfde zorg krijgt (equality), kunnen we stellen: “One size does not fit all.” Het is niet effectief om aan iedereen dezelfde zorg te geven of aan te geven dat men geen verschillen ziet en dat iedereen hetzelfde behandeld wordt, want dit heeft meestal niet de gewenste uitkomst in de praktijk.

We kunnen dus besluiten dat er meerdere gegronde redenen zijn om dit onderzoek te doen, en om de situatie van de oudere met dementie en met een migratie-achtergrond, en zijn mantelzorgers onder de aandacht te brengen. We willen de aandacht vestigen op de levensgeschiedenis, het levensverhaal, de eigen gewoontes en tradities van de oudere, in plaats van te vervallen in culturele (vaak herleid tot een bepaalde religie) stereotypen. We willen de aandacht vestigen op de zichtbare en onzichtbare barrières waarmee oudere met dementie en met een migratie-achtergrond, en zijn mantelzorgers dagdagelijks te maken hebben, ook in hun zoektocht naar kwalitatieve zorg.

Dit opiniestuk is ook te lezen op de wetenschapsblog wtnschp.be